Kıvılcım Kayabalı tarafından yazıldı.

PTMS Kurucu Ortak SalesBrain Partner Bilgi YGM Eğitmen

Hasta Hekim İlişkilerinde Nörobilim

EMPATİNİN TIPTAKİ ÖNEMİ

Geçtiğimiz yıllarda nörobilim, psikoloji, tıp ve ekonomi gibi çok farklı akademik alanlarda empati ile ilgili çalışmalarda bir patlama yaşanmıştır. Ancak ciltlerce araştırma neredeyse sadece evrimsel kökenleri, gelişimi ve nörobiyolojik temelleri ve ayrıca empati deneyiminin sosyal bağlam teorisine göre ve kişiler arası ilişkiler ile nasıl değişikliğe uğradığı üzerinde durmuştur. Empatinin çok daha az ilgilenilmiş bir yönü ise başkaları üzerinde neden pozitif etkiye sahip olduğudur.

Duygu teorisinin temel varsayımı, duygunun, adaptif davranışa yön vermek üzere evrilmiş olan otomatik bir uyum sistemi olduğudur. Aynı zamanda duygu benzer yanıtları tetikleyen kişiler arası iletişim sistemidir.

Gelişim bilimi, psikoloji ve affektif nöroloji bilimindeki ampirik ve teorik çalışmalar empatinin, sağkalım, üreme ve esenliği sürdürme için gereken sosyal bağları oluşturmak ve sürdürmek üzere memeli beyni ile birlikte evrilen doğal bir yetenek olduğunu düşündürür. Bu farklı bileşenler şunları içerir: (1) Affektif paylaşma, başkalarının duygularının değeri ve yoğunluğu ile affektif bakımdan uyarılma kapasitesini yansıtır. (2) Empatik anlayış, başka bir kişinin duygusal durumu hakkında bilinçli farkındalığı gösterir. (3) Empatik endişe, başka birinin iyiliğini önemseme motivasyonu anlamına gelir. (4) Bilişsel empati, perspektif alma kuramı ve zihin kuramına benzer ve kişinin kendisini başka birinin zihni içine koyabilmesi ve kişinin ne düşünüp hissettiğini hayal edebilmesi becerisidir.

Bu kavramsallaştırmalar, hekimlerin empatik yaklaşımının hastaları üzerindeki yararlarını ve terapötik etkileşimin ötesinde iyileştirmede nasıl rol oynadığına ait birleştirici-bütünleyici bir açıklamasını ortaya koyar.

Hasta-hekim ilişkilerini incelediğimizde duyguların, özellikle hekimlerin hastalarıyla kurduğu empatik iletişimin önemi ortaya çıkmaktadır.

Son yıllarda gerçekleştirilen çok sayıda nörobilim çalışmasında empatinin hasta -hekim ilişkisindeki önemi ve hasta bakımına yaklaşımların temeli olması gerektiği ya da en azından hekim-hasta ilişkisinde, tümdengelimci mantık, fizik muayeneler ve tedavinin yanında önemli bir rol oynaması gerektiği yaygın olarak kabul görmektedir. Tıp eğitiminde empatinin önemi daha çok vurgulanmakta ve tıp fakültesi öğrencileri için giderek artan sayıda spesifik eğitsel programlar ve inisiyatifler gerçekleştirilmektedir. Hastalar, kendileriyle daha fazla zaman geçiren ve onları dikkatle dinleyen hekimlerden yararlanırlar. Hekimler, ağrı ve yorgunluk gibi belirsizlik içeren ve teşhis edilmesi zor şikayetler karşısında tanı ya da tedavinin olmadığı veya çok zor olduğunu söylemek yerine bu durumla başa çıkmalarında hastalara aktif bir şekilde yardım etmeye çalıştıklarında bile birçok hasta daha iyi hissetmektedir.

Tıpta empati genellikle bir iletişim becerisi ve ayrıca gözlemci (hekim) ile bir özne (hasta) arasında, gözlemcinin, öznenin emosyonel hallerini tanımlamak ve geçici olarak deneyimlemek için çeşitli ipuçları kullandığı (vücut dili, prosodi) sübjektif bir deneyim olarak kavramsallaştırılır. Hekimin emosyonel duruma uyum sağlama becerisi, hastaların duygularını anlama amacına hizmet eder. Ayrıca empati genellikle hasta tarafından hekimin, kendisinin nasıl hissettiği ve düşündüğünü anlama becerisi ve hekimin, hastanın kendi iyiliği için endişe, şefkat ve önemseme şekli olarak görülür. Bu iki özellik de hasta memnuniyetine önemli oranda katkı sunar. Dolayısıyla, tıbbi açıdan empatinin tüm boyutları (affektif, bilişsel ve motivasyonel) önemlidir ve hastaların sağlığını olumlu yönde etkilemek için kullanılabilir. Klinik empati basit, subjektif bir hümanistik duruş olarak da görülmemelidir. Empatik bir yaklaşım, diğer medikal uygulamaların objektifliğine karşıt değildir ve bilimsel titizlik ile çalışılabilir, hasta ve hekim arasında tanışma ve tedavi sırasındaki belirsizliği azaltır, iyileşmede yararlı ve önemli bir rol oynar.

Empati ve Şefkatli Sağlık Hizmetleri 

Empati kavramını tanımlayan kavramsal çeşitliliğe rağmen bu kavram hasta merkezli uygulamalarda yaygın bir şekilde kullanılmaktadır ve modern tıp eğitiminde gittikçe önem kazanmaktadır (Pedersen, 2010). Geçmiş yıllarda empatinin hasta bakımındaki önemine, nasıl iyileştirilebileceğine ve tıp fakültelerinde nasıl öğretilebileceğine ilişkin adeta bir yayın tsunamisi yaşanmıştır. “Tıp öğrencilerine empati öğretmek” anahtar kelimeleri ile yapılan bir Google araştırması 1.410.000’den fazla sonuç vermektedir

Google Scholar araştırması ile klinik empati ve empati öğretme konuları hakkında 1990 ile 2014 arasında yayımlanmış olan makale sayısı 

Empatinin tıp uygulamalarında değerli olmasının çeşitli nedenleri vardır ve bu durum hasta-hekim ilişkileri açısından bu kavrama duyulan ilgiyi açıklamaktadır. Örneğin, psikiyatri ve klinik psikoloji uygulamalarında empatik bir yaklaşım hekime hasta hakkında değerli bilgi toplama imkanı verir ve tedavide güvene dayalı sağlam bir ilişkinin kurulmasına yardımcı olur Klinik empati ise tıpta kaliteli sağlık hizmetleri sağlanması için önemli bir faktördür. Hastalarının ne hissettiklerini anlamaya çalışan hekimler ister başarılı olsunlar (empatik doğruluk), ister sadece samimi bir şekilde endişelerini dile getiriyor olsunlar (empatik endişe), hastaları açısından bir dizi değerli sonuca ulaşırlar (Mercer ve Reynolds, 2002). Bu tür bir iletişim hem sözlü hem de sözlü olmayan yollarla gerçekleşir. Örneğin, bir doktorun şefkatli bir dokunuşu, tanısal yaklaşımların aksine klinik empati aktarıyor şeklinde algılanır ve iyileşmeyi destekler (Montague ve ark., 2013). Hastanın hekim empatisi algısı, birçok konuda daha iyi sağlık sonuçları ile ilişkilendirilmektedir. Hastalar, kendileriyle sözel dışı yollarla etkileşen hekimlere daha eksiksiz anamnez verir ve daha fazla bilgi paylaşır (Halpern, J. 2012). Empatik iletişim daha yüksek hasta memnuniyeti, tedaviye daha iyi uyum ve daha az görevi kötüye kullanma şikayeti ve ayrıca daha iyi hekim sağlığı, esenliği ve mesleki tatmin ile ilişkilidir (Riess ve ark., 2012; Gleichgerrcht ve Decety, 2013).

Empatinin çok yönlü özellikleri nedeniyle, beyinde bu beceri ile bağlantılı tek bir bölge bulunmamaktadır. Duygusal yaklaşımda daha çok(amigdala, insula ve anterior singulat korteks), santral bölgeler (dorsolateral prefrontal korteks, posterior parietal korteks) ve önemsemede (beyin sapı, hipotalamus, bazal gangliya ve ventromedial prefrontal korteks) rol alan devreler, empati deneyimini destekleyen bağımsız ve sıkıca birbiriyle iletişim içerisinde olan ağ yapıları oluşturur (Decety ve Cowell, 2014). Ayrıca empati ve önemsemede rol alan nöral yolaklar, nöroendokrin mekanizmalarınca hızlandırılır ve düzenlenir. Özellikle oksitosin, stres ve anksiyeteyi azaltarak sosyal etkileşimde genel bir rol oynar (Anacker ve Beery, 2013; Cardoso ve ark., 2013) ve bunun sonucunda bilişsel empatiyi (Rodrigues ve ark., 2009) ve empatik endişeyi (Shamay-Tsoory ve ark., 2013; Smith ve ark., 2014) güçlendirir.

Önemli bir nokta bilişsel empatinin hasta memnuniyetini artırmasıdır. Randomize bir çalışmada ‘perspektif taking’ [perspective taking; bireyin, diğer insanların düşünce, duygu ve bakış açılarını anlama, kavrama (ve buna uygun davranış geliştirme) kabiliyeti ] uygulayan internler, kontrol grubuna oranla hastalardan anlamlı ölçüde daha yüksek hasta memnuniyeti skorları almışlardır (Blatt ve ark., 2010). Çeşitli ampirik çalışmalar, hastaların hekimlerindeki empati algılarının olumlu sağlık sonuçları ile pozitif ilişki içinde olduğunu bildirmiştir. Bir çalışmada yüksek empati skorlarına sahip hekimlerin diyabetik hastalarının, düşük empati skorlarına sahip hekimlerin diyabetik hastalarına kıyasla yeterli hemoglobin A1C kontrolü elde etme olasılıklarının anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (Hojat ve ark., 2011). Lojistik regresyon analizleri, hekimlerin ve hastaların cinsiyeti, yaşı ve hastaların sağlık sigortası için düzeltme yapıldıktan sonra, hekimlerin empatisinin, optimal klinik sonuçların öngörülmesinde kendine özgü bir katkısı olduğunu ortaya koymuştur.

Empatik endişenin, hastaların medikal tedaviye uyumunda önemli bir yeri olduğu vurgulanmış, hasta tarafından algılanan hekim empatisi ve tedavi tatmini ile uyumu arasında doğrudan bir ilişki olduğu araştırmalar ile kanıtlanmıştır. Örneğin, büyük ölçekli bir çalışmada, gripal enfeksiyonu olan hastalar tarafından algılanan klinisyen empatisi ve önemseyici tavrın hastalık süresi ve şiddetini anlamlı doğrulukla değiştirdiğini ve burun akıntılarındaki enflamatuvar sitokin düzeyleri ile ölçüldüğünde daha sağlam bağışıklık sistemi yanıtları ile ilişkili olduğu bildirilmiştir (Rakel ve ark., 2009). Genel konsültasyonlarda hasta yetkilendirmesi ile ilişkili faktörleri araştırmak üzere 3.044’ün üzerinde hasta ile gerçekleştirilen bir çalışma, hastalarının doktorlarının empatisine dair algılarının, gerek yüksek gerekse düşük yoksunluk koşullarına sahip bireylerde genel tıp konsültasyonlarında kilit önemde olduğunu göstermiştir (Mercer ve ark., 2012).

Tıpta empatinin, sadece hasta sonuçlarında değil, hekim başarısında da önemli sonuçları vardır. Empati gösteren doktorlardan şikayet oranı daha az, hasta memnuniyeti ve uyumu daha fazladır (Huntington ve Kuhn, 2003). Fiziksel hastalığı olan klinik popülasyonlarda hasta-doktor ilişkisi ile bağlantılı etkilerin gözden geçirildiği bir meta-analizde sıcakkanlı, arkadaşça ve güven telkin edici bir tavır benimseyen hekimlerin, konsültasyonları resmi tutan ve güven telkin etmeyen hekimlere kıyasla daha etkili olduğu bildirilmiştir (Di Blasi ve ark., 2001). Dikkati, farkındalığı ve iletişim becerilerini güçlendiren yaklaşımlar empatiyi artırır ve hekimlerin esenliği ile emosyonel stabilitesini iyileştirir (Krasner ve ark., 2009).

Hasta-klinisyen ilişkisinin tıbbi sonuçlar üzerindeki etkisi ile ilgili birçok çalışmanın ‘gözlemsel’ olması nedeniyle nedenselliği değerlendiremeyeceği düşünülmekle beraber, 13 randomize, kontrollü çalışmanın yakın tarihli bir meta analizi, hekim ve hastalar arasındaki ilişki faktörlerinin, sağlık sonuçlarını etkileyen önemli bir potansiyele sahip olduğuna işaret etmektedir (Kelley ve ark., 2014).

Çok fazla empatik olmanın, sağlık hizmetleri sağlayıcıları için masraflı olabileceğinin belirtilmesi önemlidir (Gleichgerrcht ve Decety, 2012). Bununla birlikte araştırmalar, hekimlerin mesleki yaşam kalitesi için bir miktar kişisel zorluğun (veya emosyonel paylaşma/duruma uyum sağlama becerisi) gerekli olduğunu düşündürmektedir (Gleichgerrcht ve Decety, 2014). Hekimler stresli ortamlarda yüksek düzeylerde negatif duygulara maruz kaldığından gerçekten de merhamet yorgunluğu ve ağır emosyonel tükenmişlik geliştirebilirler (Figley, 2012) ki bu durum kaliteli sağlık hizmetleri sunmanın önüne geçebilir ve tıbbi hatalar riskini artırabilir. Dolayısıyla, sağlık mesleği uzmanlarının, hastalar ile aşırı özdeşleşme ile emosyonel bağlılık arasındaki hassas dengeyi bulmaları zor olabilir. Bu nedenle emosyonel regülasyon becerileri, duygularını kontrol altında tutabilmeleri ve kişisel stabiliteyi sürdürebilmeleri hekimler için kritik önem taşımaktadır (Cheng ve ark., 2007; Decety, 2009; Decety ve ark., 2010). Psikoloji ve nöroloji bilimi araştırmaları, optimal emosyonel uyarılma düzeyini sürdürmek üzere kendi affektif yanıtlarını düzenleyebilen kişilerin başkaları için daha fazla empatik endişeye sahip olduklarını göstermektedir (Decety ve Meyer, 2008; Davidov ve ark., 2013; Ho ve ark., 2014; Williams ve ark., 2014).

Genel olarak, empatinin tüm boyutlarının tıbbi uygulamalarda önemli bir rolü olduğu ve hem hasta hem de hekim üzerinde etkisi olduğuna ait somut ve birikmiş kanıtlar mevcuttur. Hekimin empatisi, hastaların hastalığa psikolojik ve fizyolojik uyumunu artırabilir, iyileşmeye katkı sağlayabilir ve empati gösterilen kişinin genel esenliğini etkileyebilir.

 

 

Why empathy has a beneficial impact on others in medicine: unifying theories Front. Behav. Neurosci., 14 January 2015 | https://doi.org/10.3389/fnbeh.2014.00457 derlenmiştir.

Referanslar:

Hirsch, E. M. (2007). Virtual mentor. Am. Med. Assoc. J. Ethics 9, 423–427.

http://journalofethics.ama-assn.org/2007/06/medu1-0706.html

Halpern, J. (2012). “Clinical empathy in medical care,” in Empathy: From Bench to Bedside, ed J. Decety (Cambridge: MIT Press), 229–244.

Google Scholar

Pedersen, R. (2010). Empathy development in medical education – a critical review. Med. Teach. 32, 593–600.

doi: 10.3109/01421590903544702 http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.3109/01421590903544702?journalCode=imte20

Mercer, S. W., and Reynolds, W. J. (2002). Empathy and quality of care. Br. J. Gen. Pract. 52, S9–S12.

http://bjgp.org/content/52/supplement/S9.long

Montague, E., Chen, P., Xu, J., Chewning, B. A., and Barrett, B. (2013). Nonverbal interpersonal interactions in clinical encounters and patient perceptions of empathy. J. Particip. Med. 5:e33.

http://www.jopm.org/evidence/research/2013/08/14/nonverbal-interpersonal-interactions-in-clinical-encounters-and-patient-perceptions-of-empathy/

Riess, H., Kelley, J. M., Bailey, R. W., Dunn, E. J., and Phillips, M. (2012). Empathy training for resident physicians: a randomized controlled trial of a neuroscience-informed curriculum. J. Gen. Intern. Med. 27, 1280–1286. doi: 10.1007/s11606-012-2063-z http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11606-012-2063-z

Gleichgerrcht, E., and Decety, J. (2013). Empathy in clinical practice: how individual dispositions, gender and experience moderate empathic concern, burnout and emotional distress in physicians. PLoS One 8:e61526. doi: 10.1371/journal.pone.0061526

http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0061526

Decety, J., and Cowell, J. M. (2014). Friends or foes: is empathy necessary for moral behavior? Perspect. Psychol. Sci. 9, 525–537. doi: 10.1177/1745691614545130 http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1745691614545130?url_ver=Z39.88-2003&rfr_id=ori:rid:crossref.org&rfr_dat=cr_pub%3dpubmed

Anacker, A. M. J., and Beery, A. K. (2013). Life in groups: the roles of oxytocin in mammalian sociality. Front. Behav. Neurosci. 7:185. doi: 10.3389/fnbeh.2013.00185 http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fnbeh.2013.00185/full

Cardoso, C., Ellenbogen, M. A., Serravalle, L., and Linnen, A. M. (2013). Stress-induced negative mood moderates the relation between oxytocin administration and trust: evidence for the tend-and-befriend response to stress? Psychoneuroendocrinology 38, 2800–2804. doi: 10.1016/j.psyneuen.2013.05.006

http://www.psyneuen-journal.com/article/S0306-4530(13)00183-2/abstract

Rodrigues, S. M., Saslow, L. R., Garcia, N., John, O. P., and Keltner, D. (2009). Oxytocin receptor genetic variation relates to empathy and stress reactivity in humans. Proc. Natl. Acad. Sci. U S A 106, 21437–21441. doi: 10.1073/pnas.0909579106 http://www.pnas.org/content/106/50/21437.long

Shamay-Tsoory, S. G., Abu-Akel, A., Palgi, S., Sulieman, R., Fischer-Shofty, M., Levkovitz, Y., et al. (2013). Giving peace a chance: oxytocin increases empathy to pain in the context of the Israeli-Palestinian conflict. Psychoneuroendocrinology 38, 3139–3144. doi: 10.1016/j.psyneuen.2013.09.015

http://www.psyneuen-journal.com/article/S0306-4530(13)00334-X/abstract

Smith, K. E., Porges, E. C., Norman, G. J., Connelly, J. J., and Decety, J. (2014). Oxytocin receptor (OXTR) gene variation predicts empathic concern and autonomic arousal while perceiving harm to others. Soc. Neurosci. 9, 1–9. doi: 10.1080/17470919.2013.863223

http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17470919.2013.863223

Blatt, B., LeLacheur, S. F., Galinsky, A. D., Simmens, S. J., and Greenberg, L. (2010). Does perspective-taking increase patient satisfaction in medical encounters? Acad. Med. 85, 1445–1452. doi: 10.1097/ACM.0b013e3181eae5ec

http://journals.lww.com/academicmedicine/pages/articleviewer.aspx?year=2010&issue=09000&article=00015&type=abstract

Hojat, M., Louis, D. Z., Markham, F. W., Wender, R., Rabinowitz, C., and Gonnella, J. S. (2011). Physicians’ empathy and clinical outcomes for diabetic patients. Acad. Med. 86, 359–364. doi: 10.1097/ACM.0b013e3182086fe1 http://journals.lww.com/academicmedicine/pages/articleviewer.aspx?year=2011&issue=03000&article=00026&type=abstract

Rakel, D. P., Hoeft, T. J., Barrett, B. P., Chewning, B. A., Craig, B. M., and Niu, M. (2009). Practitioner empathy and the duration of the common cold. Fam. Med. 41, 494–501.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2720820/

Mercer, S. W., Jani, B. D., Maxwell, M., Wong, S. Y. S., and Watt, G. C. M. (2012). Patient enablement requires physician empathy: a cross-sectional study of general practice consultations in areas of high and low socioeconomic deprivation in Scotland. BMC Fam. Pract. 13:6. doi: 10.1186/1471-2296-13-6

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?Db=pubmed&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=22316293

Huntington, B., and Kuhn, N. (2003). Communication gaffes: a root cause of malpractice claims. Proc. (Bayl. Univ. Med. Cent.) 75201, 157–161.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1201002/

Di Blasi, Z., Harkness, E., Ernst, E., Georgiou, A., and Kleijnen, J. (2001). Influence of context effects on health outcomes: a systematic review. Lancet 357, 757–762. doi: 10.1016/s0140-6736(00)04169-6 http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(00)04169-6/abstract

Krasner, M. S., Epstein, R. M., Beckman, H., Suchman, A. L., Chapman, B., Mooney, C. J., et al. (2009). Association of an educational program in mindful communication with burnout, empathy and attitudes among primary care physicians. JAMA 302, 1284–1293. doi: 10.1001/jama.2009.1384 http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/184621

Kelley, J. M., Kraft-Todd, G., Schapira, L., Kossowsky, J., and Riess, H. (2014). The influence of the patient-clinician relationship on healthcare outcomes: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. PLoS One 9:e94207. doi: 10.1371/journal.pone.0094207

http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0094207

Gleichgerrcht, E., and Decety, J. (2012). “The costs of empathy among health professionals,” in Empathy: From Bench to Bedside, ed J. Decety (Cambridge: MIT Press), 245–261.

Google Scholar

Gleichgerrcht, E., and Decety, J. (2014). The relationship between different facets of empathy, pain perception and compassion fatigue among physicians. Front. Behav. Neurosci. 8:243. doi: 10.3389/fnbeh.2014.00243 http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fnbeh.2014.00243/full

Figley, C. R. (2012). “The empathic response in clinical practive: antecedents and consequences,” in Empathy—From Bench to Bedside, ed J. Decety (Cambridge: MIT Press), 263–273.

Google Scholar

Cheng, Y., Lin, C., Liu, H. L., Hsu, Y., Lim, K., Hung, D., et al. (2007). Expertise modulates the perception of pain in others. Curr. Biol. 17, 1708–1713. doi: 10.1016/j.cub.2007.09.020

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?Db=pubmed&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=17900903

Decety, J. (2009). Empathy, sympathy and the perception of pain. Pain 145, 365–366. doi: 10.1016/j.pain.2009.08.006

http://journals.lww.com/pain/Citation/2009/10000/Empathy,_sympathy_and_the_perception_of_pain.19.aspx

Decety, J., Yang, C. Y., and Cheng, Y. (2010). Physicians down regulate their pain empathy response: an event-related brain potential study. Neuroimage 50, 1676–1682. doi: 10.1016/j.neuroimage.2010.01.025

http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1053811910000455

Decety, J., and Meyer, M. (2008). From emotion resonance to empathic understanding: a social developmental neuroscience account. Dev. Psychopathol. 20, 1053–1080. doi: 10.1017/S0954579408000503

https://www.cambridge.org/core/journals/development-and-psychopathology/article/from-emotion-resonance-to-empathic-understanding-a-social-developmental-neuroscience-account/EA796C031D9FEA355CA9AD4884C54BB0

Davidov, M., Zahn-Waxler, C., Roth-Hanania, R., and Knafo, A. (2013). Concern for others in the first year of life: theory, evidence and avenues for research. Child Dev. Perspect. 7, 126–131. doi: 10.1111/cdep.12028

http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cdep.12028/abstract;jsessionid=509B049EC38E185AE8621B4488081CA8.f03t04

Ho, S. S., Konrath, S., Brown, S., and Swain, J. E. (2014). Empathy and stress related neural responses in maternal decision making. Front. Neurosci. 8:152. doi: 10.3389/fnins.2014.00152

http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fnins.2014.00152/full

Williams, A., O’Driscoll, K., and Moore, C. (2014). The influence of empathic concern on prosocial behavior in children. Front. Psychol. 5:425. doi: 10.3389/fpsyg.2014.00425

http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fpsyg.2014.00425/full

 

Mutluluk Üzerine

Mutluluk Nedir?

Mutlulukla ilgili bugüne kadar binlerce tanımlama yapılmıştır. İbn-i Sina’ya göre mutluluk dünyevi olandan bağımsızdır. Farabi’ye göre insan mutlu olmak için yaratılmıştır. Aristo, mutluluğun hissedilebilir bir durumdan çok bir yaşam tarzı olduğuna inanır. Antik Yunan filozofu Epikür mutluluk için denge ve uyumun önemli olduğunu, azla yetinmeyenin, hiçbir şeyden memnun kalamayacağını savunur. Harvard üniversitesinde 80 yıla yakın bir zamandır devam eden çalışmanın sonuçları da Epikür’ün bu görüşünü desteklemektedir. Çalışmadan çıkan en önemli sonuç; bizi mutlu eden para, şöhret, başarılı bir kariyer, fiziksel sağlık değil, çevremizle kurduğumuz kaliteli ilişkiler.

https://news.harvard.edu/gazette/story/2017/04/over-nearly-80-years-harvard-study-has-been-showing-how-to-live-a-healthy-and-happy-life/

Bence mutluluk, derin bir huzur ve memnuniyet duygusudur. Eğer içimize bakmayı bilirsek ona zaten sahip olduğumuzu görürüz.

Yunan mitolojisinde mutluluğa dair bir hikayeye göre;
Tanrılar, insanlar mutluluğu arasın ve böylece kıymetli olsun diye saklamaya karar verirler.
Biri der ki,”Göklerin en uzağına saklayalım.”
Diğeri, ”Denizin en dibine…”
Öbürü, ”Ormanın en kuytusuna saklayalım,” der
Sonunda biri der ki, ”İçlerine saklayalım. Oraya bakmak akıllarına gelmez. 

  • Dünyanın en mutlu insanı olarak etiketlenen Matthieu Ricard topluma yarar sağlayabileceğini düşündüğü mutlulukla ilgili görüşlerini paylaşırken son derece inandırıcı ve tutkulu. Matthieu merhametin lüks olmadığını tam tersi modern dünyanın sorunlarını yanıtlamakta temel ihtiyacımız olduğunu konuşmalarında vurguluyor. Matthieu Ricard, Fransa’da Pasteur Enstitüsünde Moleküler Biyoloji okumuş. 41 yıl önce kendisinde eksik hissettiği huzuru bulmaya Hindistan’a gitmiş. Hindistan’da Budizm okumuş ve Nepal’de bir manastırda yaşamaya başlamış. Matthieu’nun mutluluk düzeyi Wisconsin Üniversitesinde bilimsel olarak da kanıtlanıyor. Çalışma meditasyon uygulayan yüzlerce kişi üzerinde yapılıyor ve bir mutluluk ölçeğinde derecelendiriliyor. Matthieu’nun beyninin sol pre-frontal bölgesinde bugüne kadar kaydedilen en yüksek seviyede faaliyet görülüyor. Bu bölgede değerler +0.3 ile -0.3 arasında ifade edilirken  Matthieu’nun  -0.45’in üzerinde. Daha önce hiçbir nörolojik testte bu orana rastlanmamış. Ayrıca Matthieu’nun beyninde meditasyon sırasında bilinç, dikkat ve hafızadan sorumlu bölgeler de son derece aktif bulunuyor. Matthieu Richard aslında doğru yere bakan herkes mutluluğu bulabilir diyor. Ona göre kalıcı mutluluk bilgelik, paylaşımcılık, merhametin geliştirilmesi ve nefret, doyumsuzluk, cehalet gibi zihinsel zehirlerin tamamen yok edilmesiyle ortaya çıkabilir.

Matthie’nun mutluluk ve huzur için önerileri;

”Dış dünyayı kontrol gücünüzün sınırlı, geçici ve hatta aldatıcı olduğunu kabul edin. İçinize bakmaya, orayı kontrol etmeye çalışın. Mutluluğu yakalamak istiyorsanız, çaba harcamanız, gelişmeniz gerektiğini bilin.

Öfkenizin farkına varırsanız, öfke kendini besleyemez ve varlığını uzun süre sürdüremez, zamanla yok olur. Öfkenizin farkına varmayı alıştırma yaparak öğrenebilir ve öfkeye giderek daha az yakalanırsınız.

Keyif ile mutluluğu karıştırmayın, keyif insanı yorar, tüketir. Mutluluk öğrenilmesi gereken bir yetenektir. Her insanda bu potansiyel vardır.

Düşüncelerin zihnimize gelmesini durdurmak imkânsızdır ancak etrafınızdaki belirli bir sese ya da nefes alış-verişinize odaklanarak onları biraz olsun susturabilir, zihninizi rahatlatıp temizleyebilirsiniz. Zihninizin kölesi olmak zorunda değilsiniz. Sağlıklı bir beyin, tıpkı bir ayna gibi olmalıdır. Nasıl bir ayna, farklı yüzleri gösteriyor ancak hiçbiri onun üzerinde yapışıp kalmıyorsa, düşüncelerimiz de zihnimizden aynı şekilde akıp geçmeli. Onların akışını izlemeliyiz; tutunup kalmamalıyız.

Dikkatinizi özellikle nefesiniz üzerinde yoğunlaştırın. Bir süre sonra düşünceler gelecektir fakat bunu fark ettiğiniz anda tekrar nefesinize odaklanın.  Geçmiş ya da gelecek değil, içinde bulunduğunuz âna odaklanmaya çalışın. Anksiyete    yaşıyorsanız, bunu durdurmaya çalışmak ve size kaygı veren düşünceleri unutmak mümkün değildir. Ancak iyi bir gözlemci olduğunuzda kendi kaygınızı da tıpkı dışarıdaki seslerin akışını izlediğiniz gibi izlersiniz.”

Mutluluk bir seçimdir. İstemediğimiz olayları durdurmamız mümkün değil ama bakış açımızı değiştirmek mümkün. Kendimizi gözlemlemek, olumsuz düşüncelerin esiri olmamak, sevgi dolu, kaliteli ilişkiler kurmak mümkün.

Mutlulukla ilgili söylenmiş en güzel sözlerden biri hiç kuşkusuz Mark Twain’e ait.

“Hayat öyle kısa ki; tartışmalara, özür dilemelere, kıskançlıklara, hesap sormalara zaman yok.                                               Sadece sevmek için zaman var ve bunun için, sadece ‘bir an’ var.”

Mutlulukla Kalın

Amigdala, Duygusal Hafıza, Kararlarımız

Amigdala beynin her iki bölümünde temporal lobların derinlerinde yer alan badem şeklindeki iki küçük yapıdan oluşur (corpus amygdaloideum). Küçük olmasına rağmen hayatımızdaki işlevi çok büyüktür. Öyleki amigdalanın işlevini kaybettiği durumlarda yaşadığımız olayların duygusal anlamı kalmaz.

Amigdala başta korku olmak üzere öfke, mutluluk, şaşkınlık gibi temel duygular, hafıza ve sağ kalım ile ilgili dürtülerin denetiminden sorumludur, duygusal hafıza ve duygusal tepkilerin oluşmasını sağlar; duygusal olarak etrafımızdaki birçok şeyi tanımamıza yardımcı olur.

Beyin, duygusal anıların kaydedilmesini sağlamak için basit bir yöntem kullanır: Yaşamı tehdit edici tehlikelerle arşılaştığımızda bizi savaşmaya ya da kaçmaya yönelten nörokimyasal uyarıcı sistem o anı tüm canlılığıyla hafızaya kaydeder. Örneğin stresli bir durumla karşılaştığımızda veya bir korku sinyali aldıysak amigdala aktivitesi artar ve böbrek üstündeki adrenal bezler vücudu acil duruma hazırlayan epinefrin ve norepinefrin salgılar. Bu hormonlar; kalp hızı, kan basıncı, solunum hızı ve glikoz düzeylerini artırırlar. Amigdaladan gelen sinyaller ile yüzde korkulu bir ifade ortaya çıkar, kaslar gereksiz hareketlerini durdurur, sindirim sistemi hareketleri, solunum hızı yavaşlar, nabız ve kan basıncını yükselir. Sonuçta vücutta “savaş veya kaç” cevabı ortaya çıkar. Aynı anda korteksin hafıza sistemleri bir düşünce oluşturmadan önce, bu tip bir acil durumla daha önce karşılaşıp karşılaşmadığını araştırır. Duygusal bir tepki verildiği durumlarda amigdala akılcı zihin de dahil olmak üzere, beynin büyük bir bölümünü kontrol eder ve yönlendirir.

Amigdalanın duygusal dünyamız ve hafızamız üzerine olan etkilerinin yanı sıra bugüne kadar üzerinde durulmamış bir özelliği de Harvard Tıp Fakültesi’nden bir ekibin gerçekleştirdiği çalışmayla ortaya kondu. Dünyanın önde gelen dergilerinden olan The Lancet’te yayınlanan ve 300 hastanın incelendiği bu çalışmada uzun süreli stres sonucunda amigdala bölgesinde ortaya çıkan yüksek aktivitenin kalp krizi riskini arttırdığı gösterildi.1 Araştırmacılar yüksek amigdala aktivitesinin kemik iliğini uyarması sonucu daha fazla sayıda beyaz kan hücresi yapılması ile arterlerde enflamasyon oluşması ve bunun sonucunda kalp krizi, anjina ve inme ortaya çıkma riskinin arttığını ortaya koydu. Bu çalışma stres yaratan emosyenel durumun kardiyovasküler hastalıklarla bağlantısını göstermek açısından önem taşımaktadır.

Duygusal durumumuzun düzenleyicisi olan amigdalanın en önemli fonksiyonu hiç kuşkusuz bizi tehlikelerden korumak ve hayatta kalmamızı sağlamaktır.  Bütün sistem bu programa hizmet edecek şekilde çalışır. Amigdala her durumu, her algıyı sorgular, ancak bunu en ilkel soru biçimiyle, “Bu benim nefret ettiğim bir şey mi? Bana zarar verir mi? Benim korktuğum bir şey mi?” şeklinde yapar. Eğer bu soruların cevabı “evet” ise, amigdala aynı bir sinirsel alarm gibi anında tepki verir ve bir kriz durumu var mesajını beynin geri kalan kısımlarına iletir.

Joseph LeDoux duygusal beyinde amigdalanın temel rolünü keşfeden ilk sinirbilimcidir. LeDoux düşünen beynin, yani neokorteksin henüz karar aşamasındayken, amigdalanın nasıl hızla devreye girdiğiyle ilgili çok sayıda çalışma gerçekleştirmiştir. Herhangi bir şeyi algıladığımız ilk birkaç milisaniye içerisinde bilinçsizce onun ne olduğunu anlamakla kalmayıp ondan hoşlanıp hoşlanmadığımıza da karar verebildiğimizi vurgulayan LeDoux, bu “bilişsel bilinçsizlik” ile sadece gördüğümüzü şeyi fark ettiğimizi değil, onun hakkında bir fikir de edindiğimizi söyler.2 Duygularımızın akılcı zihinden bağımsız, kendilerine özgü bir zihinleri vardır.

LeDoux, göz ya da kulaktan gelen duyu sinyallerinin beyinde önce talamusa (koku hariç tüm duysal uyaranlar için ara istasyon) oradan da tek bir sinapsla (sinir hücreleri arasındaki bağlantı, beyinde her saniye trilyonlarca sinaps gerçekleşir) amigdalaya ulaştığını göstermiştir. Talamustan ikinci bir sinyal ise düşünen beyin neokortekse gider. LeDoux’nun araştırmaları hislerimizin neokorteksi atlayarak doğrudan amigdalaya ulaştığını ve böylece onların rasyonel beyne görece üstünlüğünü ortaya koymuştur Neokorteks yavaş, ancak donanımlı bir şekilde daha ince düzeyde tepkiler üretirken, amigdala bizi hemen harekete geçirebilir. 

Örneğin görsel sinyaller öncelikle retinadan talamusa ulaşır ve mesajın büyük bir kısmı buradan görsel kortekse gelir, anlamı analiz edilir ve uygun tepki belirlenir. Tepki duygusal ise, duygu merkezlerini harekete geçirmek için amigdalaya sinyal gönderilir. Ancak ilk sinyalin daha küçük bir bölümü, daha hızlı bir aktarımla talamustan doğrudan amigdalaya ulaşarak daha hızlı (ancak daha az kesin) bir tepkiye yol açar. Böylece kortikal merkezler henüz ne olup bittiğini daha tam anlayamadan, amigdala duygusal bir tepkiyi başlatabilir. Bu bilinçsiz izlenimler duygusal anılardır; biriktikleri yer ise amigdaladır. LeDoux’nun ve diğer sinirbilimcilerin araştırmaları, uzun süredir limbik sistemin (davranışsal, motivasyon, uzun süreli bellek, ve koku alma duyusu gibi çeşitli fonksiyonlar içeren beyin bölgesi) temel yapısı olarak bilinen hipokampusun duygusal tepkilerden çok, algılanan biçimlerin kaydedilip anlamlandırılmasıyla ilgili olduğunu öne sürmektedir. Hipokampus sadece gerçekleri hatırlarken, amigdala o gerçeklerle bağlantılı olan duygusal ayrıntıları kaydedip saklar. İki şeritli bir yolda öndeki arabayı geçmeye çalışırken kıl payı bir çarpışmadan kurtulursak, hipokampus yolun hangi kısmında bulunduğumuz, kiminle olduğumuz, diğer arabanın neye benzediği gibi olayla ilgili ayrıntıları kaydeder. Ancak sonradan ne zaman aynı şekilde bir arabayı geçmeye çalışsak, tedirginliğe kapılmamıza neden olan amigdaladır. LeDoux’nun belirttiği gibi “Bir yüzün kuzenimizin olup olmadığını ayırt eden hipokampustur, ondan pek hoşlanmadığınızı hatırlatan ise amigdaladır.”3

Amigdalanın uyarılması, duygusal anların hafızada daha derin izler bırakmasını sağlar. Bu nedenle ilk kez biriyle çıktığımızda nereye gittiğimizi, ya da yakınlarımızda olan bir patlama sırasında ne yaptığımızı hatırlarız. Amigdala ne kadar şiddetli uyarılırsa, olay o kadar güçlü bir şekilde hatırlanır; yaşamımızda bizi en fazla heyecanlandıran ya da korkutan olaylar, en unutulmaz anılarımız arasında yer alır. Bu durum da aslında, beyinde iki bellek sistemi bulunduğu anlamına gelir; biri sıradan olaylar, diğeri ise duygusal açıdan yüklü olanlar için. Duygusal anılar için özel bir sistem olması evrim açısından son derece anlamlıdır, hayvanların kendilerini tehdit eden ya da hoşlarına giden olaylar hakkında canlı anılara sahip olmalarını sağlar. Ancak duygusal anılar şimdiki zamanı yanlış yönlendirebilir.4

Amigdalanın gönderdiği acil mesajlar sık sık değilse de zaman zaman geçersiz ya da önemsiz olabilir. Duygusal belleğin saklandığı yer amigdala, deneyimleri tarar ve şimdi olanı geçmiştekiyle karşılaştırır. Karşılaştırma yönetimi ise bağlantı kurmaktır: Şimdiki durumun belirli bir kısmı geçmiştekine benziyorsa, buna “aynısı” diyebilir; işte bu yüzden bu devre oldukça dikkatsizdir: Bir şey tam olarak kesinleşmeden harekete geçebilir. Yeni ortaya çıkan durumla, geçmişte gerçekleşmiş ve bizi çok etkileyen bir olay arasında bağlantı kurarak bu olaydan öğrenilmiş düşünceler ve duygularla tepki  vermemiz için çılgınca talimatlar yağdırır. Amigdalanın acil durum ilan etmesi için olayı geçmişteki tehlikeye benzetmesi yeterlidir. Buradaki sorun, kriz tepkisini başlatacak güçteki duygu yüklü anıların geçersiz tepkileri de beraberinde getirebilmesidir.

Tehlikeler karşısında birkaç milisaniye içerisinde ani cevaplar verilmesini sağlayan hızlı tepkiler kuşlar, balıklar ve sürüngenlerin hayatta kalması için kritik önem taşır. Bu milisaniyeler memeli atalarımızın hayatta kalması için de kritik önem taşıyordu. Evrimimizin ilk yıllarında geliştirdiğimiz mekanizmalar uzak geçmişimizde belki çok anlamlıydılar. Ancak teknolojik gelişmelerin hızı ile insan evrimi arasındaki uyumsuzluk göz önüne alındığında bir zamanlar bize yardım eden içgüdüler ve yetenekler bugün bizim için zararlı olabilir. Çünkü amigdala, önemli bir duyusal modelin ortaya çıktığını hissederse onu destekleyecek bulgulara bakmaksızın ya da hiçbir teyit olmaksızın tepkilerini başlatır. Amigdala, bir öfke ya da korku nöbeti sırasında daha korteks ne olduğunu anlayamadan tepki verebilir; çünkü duygular, düşünceden önce ve bağımsız bir şekilde harekete geçer. Amigdala (ve ilgili limbik yapılar) ile neokorteks arasındaki bağlantılar, akılcı zihin (düşünceler) ve duygular arasındaki savaşların ya da ortak kararların temel merkezidir. Bazı durumlarda duyguların düşünmeyi engelleyen bir gücü de vardır. Bir işi ya da sorunu çözebilmek için gerekli verileri akılda tutma yeteneğine “işleyen bellek” adı verilir. Prefrontal korteks işleyen bellekten sorumlu beyin bölgesidir. Ancak limbik sistemden prefrontal kortekse giden kaygı, öfke ve benzeri kuvvetli duygu sinyalleri prefrontal korteksin işlevini azaltabilir. Bu nedenle duygusal bakımdan altüst olduğumuzda, “doğru dürüst düşünemiyorum” deriz. Bu nedenle geçmişe ait olaylarla şimdiki durum arasında kurduğumuz ani ve duygusal bağlantılar bizi yanlış bir yola sokabilir. Aslında hiç tehlikeli olmayacak bir uyaranı veya kişiyi tehdit olarak görebiliriz.

En yoğun duygularımız irade dışı tepkilerdir. Ne zaman ortaya çıkacağını bilemeyiz. Sahip olduğumuz duyguları seçemeyiz. Ancak anlık tepkilerin, duyguların bizi tamamen ele geçirmesini engelleyebiliriz. Belki de bizi atalarımızdan ayıran en önemli özelliğimiz kendimizi daha doğru anlık hükümler vermek üzere eğitebilecek güçte olmamızdır. Belki kendi yazılımımıza müdahale edebildiğimizde, evrimsel hikayenin ötesine geçebildiğimizde farklı türden duygusal gerçekliklerin içine girebileceğiz.

 

 

Referanslar:

 

  1. Ahmed Tawakol, “Relation between resting amygdalar activity and cardio vascular events: a longitudinal and cohort study”, The Lancet, January 12, 2016, http://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140-6736(16)31714-7.pdf [en son 16 Ocak 2017 tarihinde erişim yapıldı].
  1. Joseph LeDoux, “The Amigdale in 5 Minutes”, Big Think, 2015, http://bigthink.com/videos/the-amygdala-in-5-minutes [en son 16 Ocak tarihinde erişim yapıldı].
  1. Daniel Goleman, Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ, New York, Bantam Books, 2005.
  1. Ibid.

Sadakatsizlik Genlerimizde mi?

Bugüne kadar kadın erkek ilişkileri üzerine öğrendiklerimiz ve gerçekleştirilen çok sayıda çalışma birbirine aşık olan iki insanın, üç yıla varan bir süre boyunca heyecan ve coşkunun zirvede olduğu bir dönem yaşadığını gösteriyor.  Bu dönem boyunca vücut  ve beyindeki değişikleri, sinyalleri yani  aşk iksirini ortaya çıkaran ise hormonlarımız. Bu duygu sonra inişe geçiyor.

couple-hugging-each-other-bench

Uzmanlar evrimsel  olarak bir çocuk  yetiştirmek için gereken süreyi aştıktan  sonra (ortalama üç, dört yıl), seçtiğimiz eşe duyduğumuz  ilginin azalmasına programlandığımızı söylüyor. Neredeyse altmış ülkede boşanma olgusunu araştıran Fisher, boşanma girişimlerinin evliliğin yaklaşık dördüncü yılında zirveye ulaştığını görüyor. Araştırmacıya göre vücutta üretilen  “aşk iksirleri “ erkek ile kadını yavruların sağkalım olasılığını yükseltmeye yetecek kadar bir arada tutmaya yarayan mekanizmanın bir parçası. İki ebeveyn, sağkalım açısından tek bir ebeveynden daha avantajlıdır ve bunu garantilemenin en kolay yolu ise, onların bir arada kalmalarını sağlayacak hormonlar.

Peki bu hormonlar ilk olarak erkeklerde mi azalmaya başlıyor? Ya da bazı erkekler doğuştan aldatmaya eğilimli mi? David Eagalmen Incognito kitabında birçok davranışımız gibi aldatmanın da kişinin özgür iradesinin dışında faktörlerle ortaya çıkabileceğini vurguluyor. Ve şunu sorguluyor ‘Sağduyumuz bize tekeşliliğin ahlaki bir karar olduğunu söyler. Ama gerçekte öyle mi?’

Öncelikle vücuttaki temel işlevi rolü su tutulumunu düzenlemek olan Vazopressin hormonunun etkilerine bakalım. Bu hormon memelilerin büyük çoğunluğunda bulunuyor. Kitapta bununla ilgili ilginç bir örnek var.

‘’Tarla fareleri yeraltı geçitleri kazarak bütün yıl boyunca hareketli kalırlar. Ama diğer birçok fare ve memeliden farklı olarak tek eşli yaşar, ömür boyu süren eş bağları sayesinde birlikte yuva kurar, birbirlerine sokulur, birbirlerini tımar eder ve bir ekip olarak yuvalara bakarlar. Yakın kuzenleri sefahat alemine dalmışken, bu hayvanlar neden böylesi bir adanmışlıkla bağlanır eşlerine? Yanıtı hormonlarda aramak gerek.’’

Erkek tarla faresi belirli bir dişiyle yinelemeli biçimde çiftleştiğinde, beyninde  “vazopresin“ adı verilen bir hormon salgılanır. Vazopresinin beynin  “accumbens çekirdeği“ olarak bilinen bölgesindeki reseptörlere bağlanması ise  “o“ dişiyle ilişkili olan bir haz duygusunun ortaya çıkmasını sağlar. Tek eşliliği kilit altına alan bu süreç, çift bağlanması (pair-bonding) olarak bilinir. İlginçtir ki araştırmacılar genetik tekniklerle vazopresin düzeylerini yükselterek, çok eşli türleri tek eşli davranışlarına yönlendirebilmektedirler.

Bu konuda yapılmış bazı araştırmalara bakacak olursak;

‘’2008’de İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nden bir araştırma ekibi, uzun süreli heteroseksüel ilişkiler kurmuş 552 erkekte vazopresin reseptörünü kodlayan geni inceledi. Bulgular, RS 334 adı verilen genin bir  bölgesinin değişken sayılarla ortaya çıkabildiğini gösteriyordu: Bir erkekte genin bu bölgesi hiç bulunmayabilir veya tek ya da çift kopya halinde görülebilirdi. Kopya sayısı arttıkça, dolaşımdaki vazopresinin beyin üzerindeki etkileri de o ölçüde azalıyordu. Sonuçların böylesine basit oluşu şaşırtıcıydı: Kopya sayısı, erkeklerin eşine bağlı olması ile ilişkilendirilebilmekteydi. Daha fazla sayıda RS 334 kopyası taşıyan erkekler çeşitli bağlanma ölçeklerine (ilişkinin güçlülük derecesi, evlilikle ilgili olarak algılanan sorunlar, eşlerin  evliliğin niteliğine ilişkin değerlendirmeleri) göre yapılan ölçümlerde daha düşük puanlar almışlardı. Çift kopya taşıyanların bekar olma eğilimi daha fazlaydı; bunlar arasında evli olanların ise evlilikle ilgili sorun yaşama olasılığı diğerlerine göre daha yüksekti.

Ayrıca bir hormonun daha kadın erkek ilişkilerinde ve bağlılıkta önemli bir yer tuttuğunu biliyoruz. Dr. Zak’ında uzun süre üzerine çalıştığı bu hormonun adı ‘oksitosin‘.

candy-hearts-600x450

Oksitosin düzeyi yüksek erkekler daha uzun süre bir ilişkiyi yürütebiliyor ve eşlerini çekici buluyorlar. Oksitosin kadınlarda doğumdan hemen sonra salgılanan bir hormon ve yakın zaman kadar erkeklerdeki işlevi bilinmiyordu. Oksitosin doğum ve süt verme işlevi sırasındaki rolü dışında sosyal ilişkilerimizde de önemli bir yer tutuyor, sevdiğimiz insanlarla beraberken ve yakın ilişki içerisindeyken düzeyleri artıyor. Arka hipofiz bezi tarafından salgılanan bu hormon beyinde bir nörotransmitter olarak görev yapıyor ve amigdala üzerinde etki gösteriyor. Romantik yakınlaşmalar, sarılma, öpüşme oksitosin düzeylerini artıran durumlar. Oksitosin etkisiyle hem kadın, hem de erkeklerde yakınlaşma ortaya çıktığında karşı tarafın yüzü çok daha fazla şey ifade etmeye başlıyor. Kişinin sevdiği insanın resmini görmesi bile oksitosin düzeylerinde artışa neden oluyor. Bu duygusal cevapalar ise ilişkide etkileşimi, çekiciliği ve monogamiyi artırıyor.

https://www.ted.com/talks/paul_zak_trust_morality_and_oxytocin

Bütün bu çalışmalar rasyonel seçimlerimizin ve çevrenin önemli olmadığı anlamına gelmemeli; çünkü önemli olduğunu biliyoruz.

Ayrıca bazı ilişkilerde oksitosin ve ikili ilişkilerde bizi iyi hissettiren diğer hormonların düzeyi daha uzun süre yüksek kalmaya devam edebilir hiç kuşkusuz. Sonuçların bize gösterdiği dünyaya farklı yatkınlıklarla geldiğimiz gerçeğidir.

Bazı erkekler tek bir eşle yaşayıp ona bağlı kalmaya genetik bakımdan yatkınken diğerleri böyle olmayabilir. Yakın gelecekte, bilimsel literatürü takip eden genç kızlar, erkek arkadaşlarının sadık birer  koca olma olasılığını anlamak için onlardan genetik test yaptırmalarını isterlerse şaşmamak lazım.

Bu arada neden kadınların bağlılık düzeyini ölçmek için bu tür çalışmaların yapılmadığını da sorgulamak gerekir.

 

Spiritüel Etiket

Son zamanlarda ortaya çıkan birçok spiritüel öğreti ve ‘kişisel gelişim’ programı isteklerimizi elde etmenin aslında çok ta zor olmadığını ve kendi gerçekliğimizi yaratabileceğimizi söylüyor.

Peki bu öğretiler bize bu konuda nasıl yardımcı oluyor. Bize istediğimiz şeyi gözümüzde canlandırmanın, harekete geçmenin, amaçlarımızı belirlemenin, olumlamalar yapmanın  isteklerimize ulaşmak için yeterli olduğunu söylüyorlar. Eğer istemesini biliyorsak istediklerimiz gerçekleşir. Eğer gerçekleşmiyorsa istemesini bilmiyoruz, ya da bilinçaltında çok yanlış düşünce kalıplarına sahibiz. Sürekli dile getirilen bu bilgilerle bizler kendimizi tanıma, en derindeki özümüzü bulma zahmetine katlanmadan, bize evrenin sunacağı hediyeler için isteklerde bulunuyoruz.

Dünyaya geliş şeklimiz, genetik yapımız, fiziksel özelliklerimiz, ailemiz, çocukluğumuz, tüm bunlar yaşamımızı yönlendiren etkenler ve bunlardan bağımsız olarak sadece ‘istemek’ ve istediklerimize sahip olacak olgunluğa erişmeden istemek anlamlı mı? Ve istekler aslında zihnin bir oyunu değil midir? Yani egosal bir durum! Ayrıca biliyoruz ki ‘mutluluğu, sahip olmaya ve nesnelere bağlamak, çok büyük bir yanılsamadır; mutluluk sahip olma yoluyla gelmez. Değişim içinde olan, geçici olan şeylere sanki hiç değişmeyeceklermiş, sanki kalıcı şeylermiş gibi tutunmak mutsuzlukla sonuçlanır. Çünkü bugün istediklerimizin yarın hiçbir anlamı kalmayabilir.

Bu nedenle ‘Ben’ kendi gerçekliğimi yaratırım iddiası ile konuşurken çok  dikkatli olmalıyız. Çünkü ‘ben’ derken aslında hangi ‘ben’i dinliyorum? Egomu mu, benliği mi mi? İçimdeki egoyu mu, içimdeki Bütünü mü? Çünkü içimdeki Bütün sadece beni önemsemekle kalmaz. İçimdeki Bütün büyük ve küçük herşeyin içindedir  ve o Bütün evreni yaratır; aydınlığı ve karanlığı kapsayan kendi gerçekliğini yaratır.   Ama ben kendi gerçekliğimi yarattığımı iddia etmeye başladığımda ve o gerçeklik  sadece yeni  bir araba almak ve yeni bir iş bulmak, daha çok para, ün, aşk,  mutluluktan ibaret olduğunda, belki de durup sormalıyım: Hangi  ‘ben’i dinliyorum? Çünkü artık her şeyle bir olmuyorum  değil mi ? Evrenin.  sadece benim küçük arzu ve isteklerimle yönetilen küçük bir dilimiyle bir oluyorum ve bu Bütün falan degil, bu egodur.

‘’Spiritüel yaklaşımların birçoğunun temel özelliği  yeniden etiketleme sürecidir. Yani sen şu andaki egosal halini alır, onu spiritüel,  ilahi,  kutsal  olarak etiketlemeyi  öğrenirsin, Egonu Tanrıça diye, Kutsal Benlik diye, Baş  Melek  falan filan …  diye adlandırırsın.  Sonunda dayanamazsın ve egonun en Derin köşelerini Tanrı diye etiketlersin ve işte  insanların yeni spirituel paradigma dedikleri  budur.’’ Bumeritis/Ken Wilber

 

 

The Brain Mythology : 5 Myths

cover-mitoloji-700x400 The brain and the mind are among the greatest mysteries in the nature.

Because the brain is so complex, we tend to simplify information about how it works in order to make it more understandable. And in time, by putting these bits of information together we have created many myths about the brain. There are so many brain myths and there are even books written about them.

Over the last decade the more we learn about neuroscience, the more we found out that many things we knew about brain were nothing but myths. 

Let’s look at 5 myths that have been circulating about the brain.

 Myth 1: 10 percent of the brain              

picture1

The claim that we only use 10 percent of our brain is a myth. Very wrong, but still very popular. We have seen this myth retold with much enthusiasm in Luc Besson’s latest film, Lucy and in the 2011 movie Limitless. Brain imaging technologies such as fMRI allow us to see the activity of the living brain.  Brain scans have shown that no matter what we are doing, every area of the brain is always active. Sometimes some areas are more active than others, but there is no part in the brain that does stop to function except in the cases of brain damage. Scientists reveal that even during sleep, all parts of the brain show some level of activity. Only in the case of serious damage, a brain can have a “silent” area. It would be much more accurate to say that we only understand 10 percent of our brain.

 

 

Myth 2:  A person’s personality displays a right-brain or a left-brain dominance

Humans use both hemispheres of the brain for all cognitive functions. The left brain/right brain notion originated from the realization that many people process language more in the left hemisphere and emotional expression more in the right. Human society is built around categories, classifications and generalizations, and there’s something seductively simple about labeling yourself and others as either a logical left-brainer or a free-spirited right brainer. Psychologists also have used the idea to explain distinctions between different personalities.

picture2

Brain-imaging studies show no evidence of the right hemisphere as a locus of creativity. And the brain uses both left and the right side for reading and math. And more recently, brain scan technology has revealed that the two hemispheres are highly complementary.  Nielsen and company analyzed the brains of more than 1,000 people, aged between 7 and 29, for clues of left or right brain dominance.

According to their highly precise measurement, 7,266 regions throughout the brain revealed some lateralization of function, but only locally, not globally. In other words, there were some regions that seemed to be more active in one hemisphere than another, but in none of the cases was there an overall profile of left or right brain activation that dominated the other hemisphere.

Regardless of personality or skill set, you use both the right and left hemispheres of your brain to perform everyday functions. There is no significant basis in neuroscience for the hypothesis that people have hemisphere-dominant cognitive styles. Labeling people as left or right brained is no better than approaching people according to their astrological sign or blood type and personality types which have nothing to do with one hemisphere being more active, stronger, or more connected.

Myth 3: The injured brain cannot heal itself

 picture3

Studies have confirmed that when neurons and synapses are lost due to injury, neighboring neurons can compensate them and maintain the integrity. With neuroplasticity, changes occur in neural pathways and synapses due to behavior, environment and thoughts. Simply put, our brain constantly remodels itself.

Neuroplasticity takes place every day in healthy brains and neuroplasticity gives us the capacity to develop our thoughts, feelings, in any direction we choose.

James Olds, a professor of neuroscience, says that “the adult brain is not just plastic, it is very plastic.”* Our neurons are always breaking old connections and forming new ones and brand-new nerve cells are always being created. A top neurology researcherat Harvard Medical School, Pascual Leone argues that our brains are constantly changing in response to our experiences and our behavior pointing out that neuroplasticity, is one of the most important product of evolution, a trait that enables the nervous system “to escape the restrictions of its own genome and thus adapt to environmental pressures; physiologic changes, and experiences.” *

Myth 4: The brain loses millions of cells a day, and lost brain cells cannot be replaced

We have all grown up being told that once we lose our brain cells, they are gone for good and cannot be replaced. But new research shows that in fact, the total number of nerve cells we possess at age twenty does not significantly change when we reach seventy. The growth of new neurons is called neurogenesis, which is something we didn’t know 20 years ago.

Myth 5: Drinking alcohol will definitely kill brain cells

picture4

Moderate amounts of alcohol do not kill brain cells. Alcohol threatens our brain because of its addictive nature and its ability to alter brain function, as well as its ability to shrink cells. Studies indicate that this damage is mostly reversible. Some studies even show that moderate amounts of alcohol appear to be healthful (Framingham study). For adults, drinking a glass of wine or two every day has cardiovascular protective effects and might protect the brain by reducing the risk of stroke.

 

 

 

 

* The Shallows: How the internet is changing the way we think, read and remember, Nicolas Carr

* An Evaluation of the Left-Brain vs. Right-Brain Hypothesis with Resting State Functional Connectivity Magnetic Resonance imaging  http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0071275

 

 



Botox ve Empati

Botox Empatiyi Azaltıyor mu?

Beynimizdeki nöral yapılar ve ağlar karşımızdaki kişilerin yüz ifadelerine bakarak onların duygularını anlamamıza yardımcı oluyor. Yaşamımızın her anında çevremizdeki insanların yüzlerini bu kadar hızlı ve otomatik bir şekilde nasıl okuduğumuzu daha iyi anlamak için David Eagleman bir grup insanı laboratuvarına davet ediyor. Araştırmada yüz ifadelerindeki küçük değişimleri ölçebilmek amacıyla, biri alına biri de yanağa olmak üzere, katılımcıların yüzlerine iki elektrot yerleştiriliyor ve ardından katılımcılardan farklı yüz fotoğraflarına bakmaları isteniyor.

wttw_1443047087416itf4dspl-_sx326_bo1204203200_

Katılımcılar, gülümseyen veya asık yüzlü bir kişinin fotoğrafına baktıklarında, kendi yüz kaslarının da – çoğunlukla da belli bellirsiz biçimde – hareketlendiğine ait kısa süreli elektriksel etkinlikler ölçümleniyor. Bunun nedeni, aynalama (mirroring) adı verilen bir olgu. Katılımcılar, gördükleri yüz ifadelerini taklit etmek için, otomatik olarak kendi yüz kaslarından da yararlanıyorlar. Kas hareketleri doğrudan seçilmeyecek kadar küçük olsa da, fotoğraftaki gülümsemeyi katılımcı gülümsemesiyle yansıtıyor. Çünkü, insanlar farkında olmadan birbirini taklit ediyorlar.

Bu yansıtma eğiliminin nedeni nedir? Bir amaca hizmet eder mi? Bu soruların yanıtını bulmak için David Eagleman bir grup katılımcıyı daha laboratuvara davet ediyor.  Bu grubun özellikleri de birinci gruptakilere benziyor;  ama tek  bir farkla:  Yeni katılımcılar, gezegendeki en öldürücü toksine maruz bırakılmış. Clostridium botulinum adlı bakteriden elde edilen bu nörotoksinin çok az bir miktarı solunum kaslarını etkileyerek ölüme neden olabiliyor. Botoks aynı zamanda yüzde belirli bölgelerdeki kasların görevini geçici olarak azaltıyor veya durduruyor. Uygulanan bölgedeki kas kasılamayınca üzerindeki ciltte oluşan kırışıklıklar da azalıyor.

botox

Botoks yaptırmış olan katılımcılara faklı yüz ifadelerinin hakim olduğu ve her birine dört sözcüğün eşlik ettiği otuz altı fotoğraf gösteriliyor. Kozmetik etkilerinin yanısıra botoksun daha az bilinen bir yan etkisi de var. Deneyde botoks kullanıcıları aynı fotoğraflara baktıklarında, yüz kasları EMG’de daha az taklit özelliği gösteriyor.  Bu bir süpriz değildi elbette, çünkü kasları bilerek zayıflatılmıtı. Kırışıklıkları önlemek için!  Asıl sürpriz, ilk olarak 2011’ de Davitd Neal ve Tanya Chartrand tarafından bildirilen başka bir şey. Onların da deneylerinde yapmış olduğu gibi, her iki gruba (botokslu ve botokssuz) da belirli yüz ifadelerini yansıtan fotoğraflar gösteriliyor ve dört sözcükten hangisinin yüzdeki duyguyu en iyi ifade ettiğini soruluyor.

Botokslu katılımcılar, fotoğraflardaki duyguları belirlemede diğerlerinden daha başarısız oluyor. Ama neden? Bir varsayıma göre, yüz kaslarından gelmesi gereken geribildirimin eksikliği, başka insanların duygu durumunu okuma becerilerini olumsuz yönde etkilemişti. Botoks kullanıcılarının duygularının anlaşılmasının zor olduğunu bilinen bir durum. Bu noktada asıl sürpriz, aynı donuk kasların, onların başkalarını da anlamasını  zorlaştırması.

Eagleman bu sonucu şu şekilde yorumluyor: ‘’benim yüz kaslarım, ne hissettiğimi yansıtır; sizin nöral mekanizmalarınız ise bu durumdan yararlanır. Ne hissettiğimi anlamaya çalıştığınızda yaptığınız şey, benim yüz ifademi yansıtmaktır. Bunu bilerek yapmazsınız; her şey otomatik ve hızlı biçimde gelişir. Ama yüz ifademi otomatik olarak taklit etmeniz, hissetmekte olabileceğim  şeyler hakkında hızlı bir tahminde bulunmanızı sağlar. Bu süreç beni daha iyi anlamanız ve ne yapabileceğim konusunda daha iyi bir öngörüde bulunabilmeniz için, beyninizin yararlandığı güçlü bir yardımcıdır.’’

İçinde bulunduğumuz dijial bağlantılar çağında, insanlar arasındaki bağlantıları anlamak da her zamankinden daha önemli hale gelmiştir. İnsan beyni, temel olarak etkileşime ayarlıdır ve bizler de tür olarak olağanüstü bir toplumsallık sergilemekteyizdir. Toplumsal  güdülerimiz kimi zaman dış etkilerle yönlendirilebilse de,  bunların insan türünün başarı öyküsünde temel rol üstlendikleri unutulmamalıdır.

Nöronlarımız ve biz gezegendeki diğer tüm insanların nöronlarıyla karşılıklı etkileşim içindeyiz. Eagleman’a göre “Ben”    olarak tanımlayıp diğerlerinden  ayırdığımız şey, aslında büyük bir ağ içinde yer alan daha küçük bir ağdan başka bir şey değil. İnsanlık için parlak bir gelecek istiyorsak, insan beyinlerinin birbiriyle nasıl etkileşim kurduğunu araştırmamız, bu etkileşimden doğan fırsatlar kadar, tehlikeleri de anlamaya çalışmamız gerekiyor. Çünkü beyin devrelerimize kazınmış gerçekten kaçmamız mümkün değil ve birbirimize ihtiyacımız var.

3’ÜN KERAMETİ

3 Kuralı, iş ve sosyal hayatımızın her yönünü kapsar.

 

İnsanın 3 hakkı vardır, iyi şeyler 3 defa olur. Bir, iki ya da beş değil; her zaman 3 şans verilir. Misafirin 3 gün, 3 hafta, 3 ay kalması beklenir. 3 madalya vardır; altın, gümüş, bronz. Yemek masasında 3 parça alet vardır; çatal, bıçak, kaşık.  3 öğün, her öğünde 3 çeşit yemek vardır. Felsefe ve psikolojide 3 sınıflandırma sayısı olarak kullanılır. Zaman, mekan ve nedensellik birliktedir. 3 ikinin neden olduğu karşıtlığın ötesindedir. Geometrik bir şekil oluşturan ilk gerçek sayı üçtür. Bilimde, Newton 3 kanun keşfetmiştir ve bilim insanları atomu yapan 3 elementi buldular.

Üç; maddenin kapsadığı üçlü öğeleri temsil eder. Örneğin 3 boyut ya da ateş, su, hava gibi. Evreni temsil eden üçgen ise en çok kullanılan semboldür. Ünlü filozof Platon’dan beri ideal; 3 ana kavramla yani iyi, doğru ve güzelin bileşkesi olarak ele alınmıştır. Eskimo dilinde üçten çoğu yoktur: Eskimolar için üçten fazlası, dile getirilmeyecek kadar çoktur. En fazla üçe kadar sayıları telaffuz edip daha sonrakileri ‘çok’ diye nitelerler.

Napolyon, hayatta en değerli gördüğü şeyi 3 kez tekrarlar. ‘Para, para, para…’ Shekespeare’in Machbeth’inde 3 cadı vardır. ‘Alaaddin’in Sihirli Lambası’ masalında olduğu gibi her zaman 3 dilek tutulması söylenir. Tarihimizde önemli konular hep 3 ile sınırlanmıştır. Kurtuluş Savaşında dile gelen ‘Vatan-Millet-Sakarya’ söylemi gibi. ‘At-avrat-silah’ üçlemesinin Türk geleneklerinde önemli bir yeri vardır. Sorular ve bilmeceler 3 kez ya da 3 parçalı olarak sorulur.

3  semavi din vardır; Müslümanlık, Hıristiyanlık ve Yahudilik . Hinduizmde 3 tanri yaratıcı Brahma, yok edici Şiva, ve güç veren Vişnu görülür. Lao Tzu’ya göre ‘Tao Birliği oluşturur, birlik ikiliği, ikilik üçlüğü ve üçlük her şeyi oluşturur.’  Özellikle dinimizde 3 sayısının uğruna ve kutsallığına inanılır. Örneğin; Kur’an-ı Kerim’i 3 kez öperiz. Allahın hakkı üçtür. Hayatımızda iyi şeyler olacaksa, bunun genelde 3 adımda gerçekleşeceğine inanırız. Ayrıca, tespihin boncukları 3 adet 33’lük bölümden oluşur. Mübarek 3 aylar vardır. Hıristiyan inancında ise  ‘Baba, Oğul, Kutsal Ruh’ üçlemesine rastlarız. Bu üçleme Mısır mitolojisinde ise ‘İsis, Osiris, Horus’ şeklindedir.

16. yüzyılın ünlü düşünürü, ‘Sepmaine’ şiirinde ‘3‘ü şu şekilde betimlemiştir: ‘Teklerin en eskisi, Tanrı’ya yakışan sayı. Cennetin en sevgili sayısı ki, merkezindedir. Her iki uçtan da eşit uzaklıktadır. Başı, ortası, sonu olan ilktir…’

İnsanların 3 rakamına olan mistik ilgisi, Yunan mitolojisinde yer alan, üçlemelerde de gözlemlenir. Üçlemeler genelde birbirini tamamlayan, tek başlık altında toplanan 3 karakter olarak karşımıza çıkar.

İntikam tanrıları Erinyeler üç tanedir. Alekto, Tisiphone, Megaira. Kader tanrıçaları Moiraların sayısı üçtür. Pay veren anlamına gelen Moira’lar, insanlara yaşam paylarını verirler; doğum, yaşam ve ölüm. Düzenin sağlayıcısı Hora’ların sayısı da üçtür. Eunomia, Dike, Eirene. Bir diğer üçleme ise, güzellik,neşe ve sevinç kaynağı Kharit’lerdir. Aglaie, Euphrosyne, Thalia. Sanatla ilgili her şeyi esinleyen ve koruyan tanrıçalar, güzellikleri nedeniyle de üç güzeller olarak anılırlar.

moiralar-16-yy-yun-ve-ipek-dokuma-duvar-haldsd-hollanda

Ünlü Rothschild ailesinin arması sıkılmış bir yumruk ve Mayer Rothschild’in beş oğlunu simgeleyen beş oktan oluşur. Ailenin sloganı ise armanın altında latince yer alır ve 3 mesaj vardır. Concordia, Integritas, Industria (Uyum, Dürüstlük, Girişimcilik)

İŞ HAYATINDA 3’LER

Üç, yazılı iletişim ve konuşmada en etkili rakamdır.

Birçok iyi konuşmacı sunumlarının ana hatlarını belirtmek için 3 hikaye kullanır. Konferanslarda anlatılmak istenen konu genellikle 3 ana başlık halinde sunulur. Nedeni; sözlü anlatımlarda dinleyicilerin en çok ‘3’ başlığı en iyi şekilde hatırlayabilmesidir.

Yazılı olan her şey; kompozisyon, öykü, hikaye veya doküman, 3 temel bölümle şekillenir. Giriş, gelişme ve sonuç.

İnsan zihni, kısa süreli ya da işleyen bellekte sadece 3  “parça“ bilgiyi biriktirebilir. Listeye daha fazla madde eklendikçe, ortalama insan daha az şeyi aklında tutmaya başlar. Dört maddeyi hatırlamak üçten daha zordur. Beş madde daha da zordur. Listedeki maddeler  sekize çıktığında ise birçok insanın bütün diziyi hatırlaması küçük bir olasılıktır.

3 Kuralı, ABD başkanı Barack Obama’nın seçilmesine yardım etmiştir: ‘Evet, biz yapabiliriz.’

Ürününüzle ilgili bir tanıtım yapmak istiyorsanız akılda kalması için 3 temel özelliğinden bahsetmeniz önerilir.

PAZARLAMADA 3’LER

Dünyanın en ünlü markalarından bazıları, ING, UPS, IBM, SAP, CNN ve BBC’dir. 3 her yerdedir.

Heinz / Beanz Meanz Heinz  

1967’de üretilen ve 30 yıl kullanılan bu slogan, birçok otoriteye göre Dünya’da en çok tekrarlanan ve akılda kalan slogan olma özelliği taşımaktadır ve özellikle İngiltere’de bir efsane olarak nitelendirilir. 60’larda iletişim tek kanallı olduğundan insanların bilinçaltına adeta kazınmış bir slogan olarak kabul edilir.

maxresdefault

Mercedes

Mercedes’in, üç ayaklı yıldız figürü, markanın kara, hava ve sudaki gücünü tanımlamaktadır. Mercedes amblemi, dünyada en çok tanınan marka olmanın yanı sıra en çok çalınan figür olarak da ilk sırayı alıyor.

mercedes-logo

 

Mitsubishi

Üç kanatlı baklava şeklindeki amblemde, sorumluluk bilinci, centilmenlik, cemiyetler arası uyum simgeleniyor.

mitsubishi

 

3 kuralının uygulandığı başarılı kampanyaları saymakla bitmez; You can on (Canon),  Dök dök ye (Tat ketçup), Just do it (Nike), Akar, akar, akar (Billur Tuz)…

3 parça bilginin insan zihni için daha kolay akılda tutulabilir nitelikte olmasından yola çıkarak günümüzde pazarlamada, yazılı ve sözlü iletişimde bu kural sıklıkla uygulanıyor. Tarihte ve toplumsal yaşamda ne kadar çok alanda yer aldığını görmek ise oldukça şaşırtıcı. İş hayatında, sunumlarınızda, etkili mesajlar oluşturmak istediğiniz her durumda bu kuralı uyguladığınızda ve bir alışkanlık haline getirdiğinizde ise size başarı sağlayacak sonuçlarını hızla gözlemliyorsunuz.

3 güzel sözle noktayı koyalım.

  • En etkili konuşma, en kısa olanıdır
  • Kısaca ifade edebilmek, yeteneğin kardeşidir
  • Sözün en güzeli, söyleyenin doğru olarak söylediği, işitenin yararlandığı sözdür
  • ref; Sayıların Gizemi, Annemarie Schimmel, Talk Like TED, Carmine Gallo

 

 

Korkunun Yarattığı Etki Tahmin Ettiğimiz Gibi Olmayabilir

Malcolm Gladwell’in Davut ve Golyat kitabında korkununun yarattığı etkiler ile ilgili çarpıcı bir örnek var. İkinci Dünya savaşında Almanların Londra’ya büyük bir hava saldırısı yapacağı kesinleşince Londralıların vereceği tepkiler ile ilgili kuşkusuz çok sayıda olumsuz tahmin ortaya atılıyor. Bu olayın halkta yaratacağı psikolojik hasarın çok büyük olacağı beklentisiyle kent dışına akıl hastaneleri kuruluyor.

Art arda elliyedi gece süren yıkıcı bombardımandan sonra sekiz ay boyunca Alman bombardıman uçakları Londra semalarını inletiyor. Kırkbin kişi ölüyor ve kırkaltı bin kişi yaralanıyor. Ancak İngilizlerin verdiği tepki beklendiği gibi olmuyor. Panik yaşanmıyor, Londra çevresinde inşa edilen akıl hastanelerine kimse gitmediği için ordunun kullanımına veriliyor. Bombardıman başladığında birçok kişi kırsal kesime tahliye ediliyor, ama kentte kalması gerekenler kalıyor. Alman bombardımanı devam ederken İngiliz yetkililer sergilenen cesareti ve umursamazlığa benzeyen şeyi şakınlıkla gözlemliyorlar. Bunu İngilizlerin doğasında olan sükunet ve metanetle açıklamak zor. Çünkü başka ülkelerdeki sivillerinde bir bombardıman karşısında beklenmedik şekilde dayanıklı olduğu ortaya çıkıyor. Savaştan çok sonra Kanadalı psikiyatrist MacCurdy ‘The Structure of Morale’ (Moralin Yapısı ) adlı kitabında bu durumun nedenini açıklıyor. MacCurdy’nin Londra bombardımanı deneyimiyle ilgili yazdıkları ilginç.

Herkes Londralıların 2.dünya savaşı sırasındaki bombalanma deneyiminin  korkunç olacağını varsaymıştı. Onları korkutan, bombardıman başladığında insanların hissedeceklerine ait öngörülerdi. Sonra, Alman bombaları aylar boyunca dolu gibi yağmış ve bombardımandan dehşete kapılacağını düşünülen ve felaketi ucuz atlatan milyonlarca kişi korkularının abartılı olduğunu anlamaya başlamıştı. İyiydiler. Peki sonra ne oldu?

MacCurdy ‘The Structure of Morale’ (Moralin Yapısı ) adlı kitabında bir bomba düştüğünde etkilenen nüfusun üçe ayrılabileceğini savunuyor.

İlk grup; ölenler. Bunlar, bombardıman deneyimini en yıkıcı şekilde deneyimleyen insanlar. Ancak MacCurdy’nin ( belki de biraz duyarsızca ) ifade ettiği gibi  “topluluğun morali hayatta kalanların tepkisine bağlıdır.

İkinci grup; kıl payı kurtulanlar. Patlamayı hissederler, yıkımı görürler, kıyım karşısında dehşete düşerler, belki de yaralanırlar; ama hayatta kalırlar ve çok etkilenirler. Burada  “etkilenmek“ bombalamayla ilişkili korku tepkisinin güçlü bir şekilde hissedilmesi anlamına geliyor. Bu, tanık olunan dehşet karşısında sersemleme halinden gerçek bir şuursuzluğa, ürkekliğe ve endişeye kadar birçok kavramı kapsayan “şok“la sonuçlanabilir.

Üçüncü grup; ucuz atlatanlar. Bunlar siren seslerini dinleyen, tepelerinden uçan savaş uçaklarını gören ve patlayan bombaların sesini duyan insanlardır. Ama bomba yolun sonunu veya yan mahalleyi vurur. Ve onlar için bombalı saldırının sonuçları kıl pay kurtulan grubunkinin tam tersidir.

MacCurdy sonucu şöyle açıklıyor; kıl payı kurtulmak sizi travmatize eder. Ucuz atlatmak ise yenilmez olduğunuzu düşünmenize neden olur.

MacCurdy’nin kıl payı kurtulmak ve ucuz atlatmakla ilgili ileri sürdüğü görüş: cesaretin bir anlamda sonradan elde edinildiği. ‘Hepimiz sadece korkuya duyarlı olmakla kalmayız’ diyor. ‘Ayrıca bu konuda farklı eğilimlerimiz vardır. Korkunun zapt edilmesi neşe ve zihindelik getirir… Bir hava saldırısı sırasında panikleyeceğimizi düşünerek korkmuşsak, ancak saldırı olduğunda sakinliğimizi korumuşsak ve artık güvendeysek, önceki kaygı ile şimdiki rahatlama ve güvende olma duygusu arasındaki tezat, kendine güveni ortaya çıkarır. Şu anda sahip olduğumuz cesaret, zorlu zamanlardan geçtikten ve o zamanların aslında o kadar da zorlu olmadığını keşfettikten sonra kazandığınız bir şeydir.’

Almanlar Londra’yı bombalarken bombardımanın yaratacağı travmanın İngilizlerin cesaretini yok edeceğini düşünüyorlardı. Ancak bunun tam tersi oldu. Saldırıyı ucuz atlatan ve daha önce hiç olmadıkları kadar cesur olan insanlardan oluşan bir kent yarattılar.

Bütün bunlar gelecekte olabilecek herhangi bir durum karşısında neler hissedebileceğimize ait öngörülerin aslında çok güvenilir olmadığını gösteriyor.

 

Beyin Hikayeleri Sever

Hepimiz masallarla büyüdük, iyiyi, kötüyü, doğruyu yanlışı masallardan öğrendik. Büyüklerimizin anlattığı hikayeler hep ilgi çekici geldi, hiç bitmesin istedik. Sonra kitaplar en iyi dostumuz oldu. Ve filmler zamanla hayatımızın bir parçası haline geldi. Sinemayı sevdik, tiyatro oyunlarından etkilendik.

Kişisel hikayelerimiz, başkaları hakkında konuştuklarımız ve hatta dedikodu, iletişimimizin büyük kısmını oluşturuyor. Bir hikaye dinlediğimiz zaman onu hızla geçmişteki deneyimlerle ilişkilendiriyoruz. Dinlediğimiz hikayeler kendimizi daha iyi anlamamızı sağlıyor, başkalarının hikayeleri bize en derindeki varlığımızı tanımada yardımcı oluyor. Hikayeler insanları bir araya getiriyor, onların birbirleri için empati duymalarını ve ilişkilerini geliştirmelerini sağlıyor.

storytelling

Çalışanlarımızla duygusal bağlar kurmak, onlara ilham vermek, motive olmalarını sağlamak için hikayelerin gücünden yararlanabilir miyiz?

Bu aslında hiç zor değil. Ancak hikaye anlatırken bilmemiz gereken önemli bir nokta; duygulara hitap eden hikayeler, rasyonel ve veri içerikli mesajlara kıyasla beynin daha fazla sayıda bölgesini etkiliyor.

Öncelikle beynimizin bilgileri nasıl işlediğini hatırlamakta fayda var.

Bize bir bilgi sunulduğunda, beynimizde iki temel bölge harekete geçiyor. Bunlar Wernicke ve Broca alanları.

brocaGünümüzün kurumsal mesajlarını dinlemek veya okumak ise beyinin bu bölgeleri için zorlayıcıdır. Örneğin:

Halkın hizmetine sunulmuş olan çok fazla sayıda ürünümüz, birçok coğrafi bölgede sağlık alanındaki misyonumuzu sürdürmek üzere, kurum stratejilerimize bağlı kalarak kapsamlı ve geniş bir şekilde ilgili paydaşlara tanıtılmakta, elde ettiğimiz sonuçlar siz değerli çalışanlarımızla düzenli aralıklarla paylaşılmaktadır.

Beynimiz bu tip soyut anlatımlarla karşılaşınca sıkılıyor, yoruluyor ve aldığı bilgiyi etkili bir şekilde işleyemiyor. Ne yazık ki iş dünyası bunun gibi kurumsal mesajları çok seviyor. Kurumların çalışanlarına verdikleri mesajlarda genellikle mantık, bilgiler, veriler, oranlar, uzun cümleler ve kurumsal dil baskındır.

Ancak nörobilim alanındaki son çalışmalar, “mantıklı” kararlar aldığımıza inandığımızda bile, aslında bilinçaltının etkisinde olduğumuzu ve duygularımızla karar verdiğimizi gösteriyor. Bu durumda, yani kararlarımızın çoğunun ardındaki neden mantığımızdan çok duygularımızsa, hikayeler, özellikle duygulara hitap eden hikayeler, bilginin paylaşılması, insanların bir nedenle ilişki kurması, empati yaratmak, motive etmek için en etkili araçlardır.

Hikaye Anlatma Gücünün Ardındaki Bilimsel Gerçek

Beyniniz kurguyu nasıl işler?

Şimdi de bunu okuduğumuzda neler olduğuna bakalım:

Bu ay mesaiye kaldığı dördüncü geceydi, saat dokuz buçukta cep telefonu çaldı. O sırada ayaklarını masanın üzerine uzatmış günün yorgunluğunu üzerinden atmaya çalışıyordu. Ayaklarının uyuşmakta olduğunu hissetti. Karşı masadaki arkadaşının biraz önce yediği lahmacunun kokusu tüm odayı kaplamıştı. Telefon yaklaşık beş defa çaldıktan sonra doğruldu ve bilgisayarının yanında duran telefonu açtı. Arayan oğluydu. ‘Anne ne zaman geleceksin?’ diye sordu çocuk. Bir anda içini o alışılmış duygu, vicdan azabı kapladı. Ne zaman gidecekti.”

Bunu okurken beynimizin hangi bölgeleri mi çalıştı? Neredeyse bütün beyin bölgeleri. Motor korteks (doğrulma ve telefonu açma), duyusal korteks ve serebellum (ayakların uzatılması, uyuşma), olfaktör korteks ( kokular), görsel  korteks (renk ve şekiller), işitsel korteks (telefonun çalması), limbik sistem, insula (duygular).

Veriler ve rakamlar beynin küçük bir alanını uyarırken, hikayeler ise renkli, zengin, üç boyutlu görüntüler ve duygusal yanıtlar oluşturacak şekilde beynin birlikte aktive olan birçok bölgesini çalıştırır. Princeton profesöru Uri Hasson’a göre hikaye beyin bölgelerinin tümünü çalıştırmanın tek yoludur. Dinleyici böylelikle hikayeyi kendi deneyimleri ve düşünceleriyle birleştirerek içselleştirir. Hikayeyi okuduğumuz veya dinlediğimiz sırada, kısa bir süre için, hikayede geçenlerin aslında bizim başımızdan geçtiği hissine kapılırız. Her bir duyusal görüntü, ses, doku, renk, his ve duygu hikaye bizi içine çektikçe beynimizde birer tutunma noktası oluşturur ve biz özel bir çaba harcamadan dikkatimizi korumaya devam ederiz.

İyi bir hikayenin gücü, budur !

29tb-podcast-master675

Hikayelerin etkileyici gücünü uzun süredir bilmemize rağmen birçok kurum, çalışanlarıyla iletişim kurmak için “sadece bilgilendirici” olan ölü, soyut dili kullanmaya, ama bir yandan da çalışanlarıyla duygusal bağ kurmak istediklerini söylemeye devam ediyor. Kolayca anlaşılan, çaba göstermeden hatırlanabilen ikna edici mesajlar oluşturmak isteyen herkesin hikayelerin beynin tüm bölümlerini uyarmak için başlangıç noktası olduğunu ve duygulara hitap eden dilin ise yolun devamını oluşturduğunu bilmesi önemli.

Dinleyicilerinizi ikna etmek istediğinizde hikayeleri ve metaforları kullanmamızın bir başka önemli nedeni de insanların gerçeklere dayalı bilgiyi işlemekte zorlanmaya eğilimi olmasıdır. Dayanak noktası olarak istatistiklerin, yüzdelerin ve bilgilerin verildiği bir sunum dinlediniz mi? Bu bilgiler verilirken, beyin analitik moda geçer ve kısa süre sonra “kim demiş,” “veriler ne kadar geçerli”  ya da “bunun karşıt savı nedir?” gibi sorular sormaya başlarız. Çok fazla bilgi, diğerlerini ikna etmek istediğiniz durumlarda ters etki yaratabilir.

Dinleyicilerin gerçek veriler ve argümanların kullanıldığı reklamlara kıyasla, hikaye şeklinde aktarılan verilere daha olumlu tepkiler verdiğini gösteren çok sayıda çalışma yapıldı. Mesajınızda ikna edici gerçekleri, verileri, rakamları tabii ki kullanın ancak bunları gerçek yaşamla bağdaştırmak ve dinleyicilerin zihninde tutunma noktaları oluşturmak üzere hikayelerle destekleyin.

Hikayeniz ne kadar basit ise o kadar etkileyici ve akılda kalıcı olur.

Kelimelerle resim yapmak

 Orhan Pamuk, Saf ve Düşünceli Romancı adlı kitabında roman yazmayı kelimelerle resim yapmaya benzetir. Yazara göre romanlar dünyanın bir yansıması olmasının yanı sıra kokuları, sesleri, tatları ve dokunma duyusunu başka hiçbir edebi biçimin yapamadığı zenginlikte tasvir eder. Romanlar birbiriyle çelişen düşüncelere huzursuzluk duymadan aynı anda inanmamızı, herkesi aynı anda anlamamızı sağlayan özel yapılardır. Orhan Pamuk romanın rüyaya benzeyen büyülü etkisini şöyle tarif eder:

Roman okurken de, tıpkı rüya gördüğümüzdeki gibi, karşılaştığımız şeylerin harikuladeliği bazen bizi öylesine çarpar ki, nerede olduğumuzu unutur; tanık olduğumuz hayali olayların içinde, kişilerin arasında sanırız kendimizi. Öyle zamanlarda, romanlarda karşılaştığımız ve keyfini çıkardığımız hayali dünyanın gerçek dünyadan daha gerçek olduğunu hissederiz. Bu ikinci hayatların bize gerçeklikten daha gerçek gelmesi, sık sık romanları gerçeğin yerine koymamıza, en azından onları hakiki hayatla karıştırmamıza yol açar. Ama bu yanılsama, bu saflık, şikayetçi olduğumuz bir şey değildir hiç. Tam tersi, tıpkı bazı rüyalarda olduğu gibi, okumakta olduğumuz romanın devam etmesini ve bu ikinci hayatın bizde tutarlı bir şekilde gerçeklik ve hakikilik duygusu uyandırarak sürüp gitmesini isteriz.

Yazara göre Tostoy’un ünlü romanının başında Anna Karenina’yı St. Petersburg treninde bir elinde roman, bir yanında da ruh halini yansıtan bir manzaraya bakan bir pencere arasında bırakması bir rastlantı değildir. Anna’nın elinde tuttuğu kitabın ne olduğunu hiçbir zaman öğrenemeyiz ama Tostoy’un bizi içine sokmak istediği manzaraya girebilmek için Anna’nın elindeki kitaba değil, pencereden dışarı bakması gerekir. ‘Bu bakış sayesinde romanın içine girer kendimizi 1870’lerin Rusya’sında buluruz.’

anna-karenina-in-dolce-gabbana-fw-2013-baroque-collection-by-lucio-palmieri

Etkileyici, akılda kalan, motive edici ve dönüştürücü mesajlar mı vermek istiyorsunuz?

O zaman duyguların ve hikayelerin gücünü unutmayın. İş dünyasını bir tiyatro olarak düşünürsek bizim etkileyici hikayelerimizin teması güçlüklerle yüzleşmek, tehditleri savurmak, insanların hayatını değiştirecek hizmetler sunmak, keşifler yapmak olabilir.

Paylaştığınız duygu dolu hikayeler ile işinize hayat katarsınız.

 

 

Kaynaklar

 HSU, Jeremy, “The Secrets of Storytelling: Why We Love a Good Yard”, Scientific American Mind, 1 Ağustos 2008, http://www.scientificamerican.com/article/the-secrets-of-storytelling/.

“The science behind storytelling”, Melcrum, https://www.melcrum.com/research/strategy-planning-tactics/science-behind-storytelling.

WIDRICH, Leo, “The Science of Storytelling: What Listening to a Story Does to Our Brains”, Buffer Social, 29 Kasım 2012, https://blog.bufferapp.com/science-of-storytelling-why-telling-a-story-is-the-most-powerful-way-to-activate-our-brains.

ZAK, Paul, “How Stories Change the Brain”, Greater Good Berkeley, 17 Aralık 2013.

 

Sonraki sayfa » Yukarı Kaydır